Prezydencki projekt nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim – co jest z nim nie tak?

Temat uzyskiwania polskiego obywatelstwa stał się ostatnio gorącym tematem w związku z prezydenckim projektem nowelizacji ustawy o obywatelstwie polskim oraz wcześniejszym projektem nowelizacji przygotowanym przez PiS.

Medialny przekaz jest jasny – według aktualnych przepisów wystarczy przebywać w Polsce 3 lata, aby ubiegać się o polskie obywatelstwo.

Projektodawcy uważają jednak, że to za krótko i proponują wydłużenie okresu pobytu do lat 10.

Analizując projektowaną nowelizację, należy pamiętać, że w żadnym kraju (w tym również w Polsce) nie istnieje jednolita zasada określająca, po ilu latach pobytu cudzoziemiec może uzyskać obywatelstwo.

Polska ustawa przewiduje m.in. krótsze okresy wymaganego pobytu dla osób o polskim pochodzeniu, uchodźców czy członków rodzin obywateli polskich, (jednak te regulacje nie są objęte zakresem projektowanej nowelizacji).

Proponowane zmiany w praktyce wpłyną więc głównie na sytuację cudzoziemców „bez żadnych szczególnych uprawnień”, tj. obywateli krajów trzecich niezwiązanych wcześniej z Polską, przebywających w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

Czy aktualnie wspomniana wyżej grupa cudzoziemców może uzyskać obywatelstwo po 3 latach pobytu w Polsce?

NIE.

Dlaczego?

Obydwa projekty zakładają zmianę art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim, który co prawda odnosi się do 3-letniego pobytu na terytorium RP, ale mówi o 3-letnim pobycie „na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE/ pobycie stały”, a nie o pobycie na terytorium RP na jakiekolwiek podstawie prawnej.

Żeby ubiegać się o uznanie za obywatela RP na tej podstawie, trzeba przebywać w Polsce przez okres 3 lat na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE.

Ile czasu trzeba spędzić w Polsce, aby uzyskać zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE? – otóż jest to 5 lat nieprzerwanego pobytu.

3 + 5 = 8

W praktyce 8 lat to minimum jakie przeciętny cudzoziemiec musi przebywać w Polsce, aby móc ubiegać się o uznanie za obywatela RP.

Biorąc pod uwagę czas trwania postępowań administracyjnych, wnioskodawca, ubiegając się o obywatelstwo na podstawie art. 30 ust. 1 pkt 1, zwykle przebywa w Polsce co najmniej 9 lat – a nie 3 lata jak sugerowałyby doniesienia medialne.

Projekty nowelizacji całkowicie pomijają również istnienie art. 30 ust. 1 pkt 6, który aktualnie pozwala cudzubiegać się o obywatelstwo cudzoziemcom przebywającym legalnie w Polsce co najmniej 10 lat, posiadającym zezwolenie na pobyt stały lub pobyt rezydenta długoterminowego UE.

Aktualnie cudzoziemcy mają więc możliwość (alternatywnie):

• ubiegania się o uznanie za obywatela RP na podstawie 10-letniego pobytu w Polsce (łącznie 10 lat legalnego, nieprzerwanego pobytu), posiadając jednak zezwolenie na pobyt stały/ rezydenta długoterminowego w dacie składania wniosku o uznanie za obywatela,
• ubiegania się o uznanie za obywatela RP z uwagi na  3-letni pobyt na podstawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE/ pobytu stałego.

Projekt nowelizacji nie zakłada zmiany ani uchylenia art. 30 ust. 1 pkt 6.

Tym samym w dalszym ciągu będzie możliwe korzystanie z tej podstawy prawnej (tj. uznanie za obywatela RP na podstawie nieprzerwanego 10-letniego pobytu i posiadania zezwolenia na stały pobyt/ pobyt rezydenta długoterminowego UE).

Ta podstawa prawna uznania za obywatela RP (w przypadku wejścia w życie nowelizacji), zawsze będzie korzystniejsza dla cudzoziemców niż znowelizowany art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim.

Jak projektodawcy uzasadniają proponowaną nowelizację?

„Podstawowy powód wprowadzenia tej zmiany wynika z tego, że obecny 3-letni okres pobytu wymagany do uzyskania obywatelstwa jest jednym z najkrótszych w Unii Europejskiej, co może nie zapewniać wystarczającego czasu na opanowanie języka polskiego na poziomie B1, zrozumienie kultury oraz pełną adaptację do realiów społeczno-prawnych.”

„Dla porównania, kraje takie jak Węgry wymagają 8 lat, Włochy i Austria 10 lat, Hiszpania 10 lat, co pozwala na lepsze przygotowanie kandydatów do roli obywateli1. Wydłużenie okresu do 10 lat odpowiada tym standardom, wspierając lepszą asymilację.”

„Przyznanie obywatelstwa w wielu krajach UE jest poprzedzone obowiązkiem długoletniego pobytu, co odzwierciedla wspólne podejście do integracji imigrantów. Państwa takie jak Francja (5 lat, z możliwością skrócenia do 2 lat dla absolwentów), Niemcy (5 lat, z możliwością skrócenia do 3 lat po kursie integracyjnym), Czechy (5 lat)”.

Zawarte w uzasadnieniu projektu nowelizacji przypisy odwołują się do strony www  CIA (tak tego amerykańskiego CIA), na której zgromadzono informacje dotyczące wymaganego czasu pobytu w poszczególnych krajach w celu uzyskania obywatelstwa: Citizenship – the world factbook

Nie jest to oficjalne źródło prawa, a jedynie zbiór danych, których pochodzenie nie jest dookreślone (brak na stronie CIA podania źródeł).

Co ciekawe, z informacji na stronie CIA wynika, że w Polsce naturalizacja jest możliwa po 5 latach pobytu, (podczas gdy projektodawcy nowelizacji twierdzą, że po 3 latach).

Czy dane cytowane w uzasadnieniu nowelizacji są prawdziwe?

W rzeczywistości z wymienionych krajów jedynie Węgry mają zdecydowanie bardziej rygorystyczne wymagania – obywatelstwo można uzyskać po 8 latach od uzyskania pobytu stałego/rezydenta.

• Austria: 5 lat od uzyskania pobytu stałego/ rezydenta,
• Włochy i Hiszpania: liczony jest cały pobyt w kraju do wymaganych 10 lat (w Hiszpanii nie trzeba mieć nawet pobytu stałego/rezydenta; można przejść bezpośrednio z pobytu czasowego – czyli uzyskanie obywatelstwa jest znacznie prostsze niż w Polsce).
• Francja: wystarczy łącznie 5 lat pobytu (niekoniecznie na podstawie pobytu stałego/ rezydenta, można się ubiegać mając pobyt czasowy).
• Niemcy: wymaga się stałego pobytu/rezydenta UE oraz 5 lat łącznego legalnego pobytu (nie na podstawie p. stałego/ rezydenta długoterminowego).

Podsumowując, z wymienionych w uzasadnieniu nowelizacji krajach przepisy dotyczące czasu pobytu wymagane do uznania za obywatela danego kraju są w przeważającej części mniej wymagające niż Polsce (lub są porównywalnie wymagające).

Jedynie Węgry i Austria posiadają bardziej rygorystyczne wymagania.

Pojawiający się w mediach przekaz jest jednoznaczny – w Polsce zbyt łatwo można dostać obywatelstwo i trzeba to zmienić.

W rzeczywistości proponowana zmiana może być pozorna – pozostanie bowiem możliwość ubiegania się o obywatelstwo po łącznie 10 latach pobytu, a także pozostałe przesłanki uznania za obywatela wymienione w art. 30 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim.

Ponadto, jednoznacznie negatywnie należy ocenić odwoływanie się w uzasadnieniu do ustawodawstw innych krajów europejskich i przytaczanie nieprawdziwych (lub też co najmniej niepełnych) informacji na temat obowiązujących tam zasad ubiegania się o obywatelstwo, a następnie wykorzystywanie tych informacji jako „głównego argumentu” mającego przemawiać za koniecznością zmiany regulacji prawnych obowiązujących w Polsce.